Pam dewis di-ddofi

I helpu economïau lleol, cynorthwyo byd natur i ffynnu a gwella ein gwlad

Credwn fod di-ddofi yn rhoi gobaith ar gyfer y dyfodol. Gallai adfywio ein tirweddau naturiol a’n cymunedau gwledig sy'n cael trafferthion. Drwy ddi-ddofi, gallwn ddechrau gwrthdroi'r canrifoedd o niwed ecolegol. Gallwn greu cyfleoedd newydd i bobl.

Mae gennym gyfle, yr eiliad hon, i ddewis di-ddofi mewn rhai mannau o’r wlad. Os gallwn gael y raddfa’n iawn, a dysgu oddi wrth bobl sydd ar lawr gwlad, gallwn weld amser gwell yn dyfod.

Er mwyn i ddi-ddofi gael ei wireddu, mae angen meddylfryd newydd, cydweithio a gwaith caled. Ond credwn y gallwn wneud hyn, ac y gallai arwain at fuddion gwych - mwy o swyddi, mwy o gyfleoedd, mwy o fuddion. Mae'r dewis o ran y defnydd a wneir o’r tir yn bwysig. Pam? Am y rhesymau canlynol…:

Helpu adfer byd natur

Mae ein hecosystemau wedi'u torri, ac mae byd natur yn dioddef – gyda 56% o rywogaethau’r Deyrnas Unedig yn dirywio a 15% dan fygythiad o ddiflannu. Mae angen digon o le ar fioamrywiaeth iddi gael ffynnu.

Ledled Prydain, mae llawer o fannau lle byddai disgwyl i fywyd gwyllt ffynnu wedi cael eu troi yn anialwch gwlyb. Mae gwely'r môr wedi'i chwalu ac mae’r môr wedi’i amddifadu o’i greaduriaid. Rydym wedi dioddef mwy o ddatgoedwigo a cholli mwy o’n mamaliaid mawr nag unrhyw wlad Ewropeaidd, ac eithrio Iwerddon.

Ni allwn adeiladu prosesau naturiol, ond gallwn eu helpu i ailymddangos. Er enghraifft, trwy leihau poblogaethau uchel o anifeiliaid pori i helpu coetiroedd naturiol i dyfu. Neu drwy ailgyflwyno rhywogaethau coll i lenwi bylchau allweddol yn yr ecosystem. Neu drwy adael i afonydd ddolennu a dilyn eu llwybrau naturiol.

Mae gwir angen arnom adennill byd natur ym Mhrydain.

Dychwelyd rhywogaethau coll

Mae llawer o rywogaethau pwysig wedi diflannu o Brydain dros y canrifoedd. Mae hyn yn cynnwys nifer o adar a mamaliaid. Gallai di-ddofi helpu i ddod â nhw yn ôl.

Mae di-ddofi yn ymwneud â gadael i fyd natur ffynnu. Yn y tymor hir, gallai helpu adfer rhywogaethau pwysig megis ar afanc a’r lyncs. Mae’r rhywogaethau allweddol hyn yn sbarduno prosesau ecolegol. Mae colli’r rhywogaethau allweddol hyn ym Mhrydain a ledled y byd wedi amddifadu ein systemau byw.

Gweler ein tudalen ailgyflwyno am ragor o wybodaeth.

images/illo_lynx.jpg

Adfywio cymunedau

Gall di-ddofi roi grym i gymunedau gwledig i arallgyfeirio eu heconomïau, a chynllunio ar gyfer dyfodol sy’n cynnig cyfleoedd newydd gydag ychydig iawn o ddibyniaeth ar grantiau a chymorthdaliadau.

Mae llawer o'n hardaloedd gwledig mwyaf anghysbell yn ymgodymu â gostyngiad yn eu poblogaethau a chyfleoedd cyflogaeth prin. Maent yn dibynnu ar gymorthdaliadau annibynadwy. Gall di-ddofi helpu adfywio cymunedau drwy fentrau twristiaeth ac entrepreneuraidd newydd.

Rydym eisoes yn gwybod bod twristiaeth bywyd gwyllt yn cynhyrchu incwm. Yn yr Alban, amcangyfrifir bod y gweilch yn codi £3.5 miliwn y flwyddyn. Mae pâr o weilch sy’n bridio yn y Warchodfa RSPB Cors Dyfi yng Nghymru yn codi tua £350,000 y flwyddyn yn lleol. Rhoddodd ymwelwyr a deithiodd i'r Ffindir i weld yr arth frown a’r bolgi hwb o €4-5 miliwn i'r economi yn 2012. Mae ailgyflwyno'r griffon a'r fwltur cinereous wedi denu 80,000 o ymwelwyr bob blwyddyn i Ffrainc.

Mae di-ddofi yn mynd cam ymhellach. Mae’n adfywio natur mewn ffordd sy’n cyffroi pobl. Mae'n denu pobl i mewn i gysylltu â byd natur - i ddod o hyd i lonyddwch neu antur, i ymlacio neu i ail-egnïo, i archwilio neu i orffwys. Mae'r ardaloedd di-ddofi yn darparu cyfleoedd gweithgareddau awyr agored fel cerdded, gwylio bywyd gwyllt, hela, pysgota, a rhagor. Mae'r rhain yn creu cyfleoedd busnes deilliedig sy’n gallu denu pobl i fyw yn agos at ardaloedd gwyllt.

Mae enghreifftiau o bob cwr o'r byd yn dangos hyn. Sefydlwyd cyrchfannau i dwristiaid mewn mannau lle caniatawyd i natur ffynnu. Mae'r ardaloedd hyn yn cynhyrchu incwm, darparu sefydlogrwydd economaidd tymor hir ac yn gwella cyfalaf naturiol.

Darllenwch Economïau sy'n seiliedig ar fyd natur am ragor o wybodaeth.

Edrych ar ôl ein hunain

Mae ecosystemau sy’n gweithio’n naturiol yn well am atal llifogydd, storio carbon a darparu awyr glân, dŵr, bwyd a thanwydd.

Mae'r rhan fwyaf ohonom yn gwybod bod coed yn amsugno carbon ac yn rhoi ocsigen i ni i’w anadlu. Ond mae byd natur yn rhoi hyd yn oed yn fwy na hynny i ni. Mae coed yn amsugno llawer iawn o law hefyd. Mae prosiect coetir a phlannu coed prosiect Pontbren yng Nghymru yn dangos bod dŵr yn suddo i mewn i'r pridd o dan goed 67 gwaith yn gynt nag y mae’n suddo i mewn i'r pridd o dan borfa. Mae hyn yn golygu nad yw dŵr yn rhedeg yn syth oddi ar yr arwynebau ac yn achosi helynt gan lifogydd i lawr yr afon.

Mae coetiroedd naturiol sydd ag ystod amrywiol o ffyngau, planhigion ac anifeiliaid, yn ffynhonnell gyfoethog o danwydd, bwyd a meddyginiaeth. Maent hefyd yn amsugno llawer mwy o CO2 na phlanhigfeydd masnachol ungnwd.

images/why-choose-rewilding/illo_beaver.jpg

Mae rhai rhywogaethau yn chwarae rhan allweddol mewn gwasanaethau ecosystemau – yr afanc, er enghraifft. Mae afancod yn adeiladu camlesi ac argaeau sy'n gweithredu fel sbwng enfawr, gan leihau effaith llifogydd a gwarchod cyflenwadau dŵr yn ystod y misoedd sychach. Mae eu hargaeau yn caethiwo silt, gan arafu gwaddodiad a lleihau'r angen i garthu afonydd, sy’n broses ddrud.

Mae gwaith afancod, fel mawndiroedd, yn helpu glanhau’r dŵr sydd yn aml yn cyrraedd ein cronfeydd dŵr. Mae eu pyllau dŵr yn creu cartref i amrywiaeth o amffibiaid a’u grifft, dyfrgwn, llygod y dŵr, adar, ystlumod a phob math o bryfed.

Cadw'n iach

Mae cael profiad o natur gwyllt yn helpu pobl i ailgysylltu â’r blaned fyw. Mae hyn yn gwella ein hiechyd a'n lles, ac yn adeiladu ymdeimlad o fod yn rhan o ddynoliaeth gyfan.

Mae adroddiad a gyhoeddwyd gan Mind yn cadarnhau’r effaith gadarnhaol a geir o fod yn yr amgylchedd naturiol. Mae hyn yn cynnwys gwella hwyliau a hunan-barch, a lleihau teimladau o ddicter, dryswch ac iselder. Dangosodd astudiaeth a gyhoeddwyd yn yr Iwerydd bod hyd yn oed taith fer ym myd natur yn lleihau iselder, gorbryder a phwysedd gwaed.

Etifeddiaeth gadarnhaol

Mae di-ddofi yn cynnig cyfle gwych i adael ein tirweddau a'n cymunedau gwledig mewn cyflwr gwell nag y maent heddiw, er budd cenedlaethau'r dyfodol.

Mae di-ddofi’n helpu pobl a byd natur. Mae'n cynnig cyfle i’r ddau gymryd camau cadarnhaol tuag at ddyfodol gwell. Ond ni fydd hyn yn digwydd heb ymdrech. Dewis yw di-ddofi, yn union fel y mae unrhyw ddull arall o reoli tir. Mae angen i dirfeddianwyr a chymunedau wneud y penderfyniad i ddi-ddofi ac ystyried y tymor hir.