Egwyddorion Di-ddofi

Mae di-ddofi’n ymwneud â phobl a phrosesau naturiol ac yn gweithio ar raddfa ar gyfer y tymor hir

Rydym yn diffinio di-ddofi yn ôl pedair egwyddor allweddol. Mae'r egwyddorion hyn yn arwain ein hymagwedd at ddi-ddofi:

1. Mae pobl, cymunedau a bywoliaeth yn allweddol

Mae di-ddofi’n cwmpasu rôl y bobl – a’u cysylltiadau diwylliannol ac economaidd â’r tir – gan weithio o fewn ecosystem ehangach, iach.

Mae di-ddofi yn ddull dewisol o reoli tir. Mae'n dibynnu ar bobl yn gwneud penderfyniad ar y cyd i archwilio dyfodol amgen ar gyfer y tir.

Mae’r rhai sy'n berchen ar y tir ac sy’n ennill bywoliaeth o'r tir yn ganolog i’r penderfyniad hwn. Mae di-ddofi yn cydnabod eu rôl fel ceidwaid ecosystem naturiol, iach ac mae hefyd yn darparu cyfleoedd newydd i bobl ifanc gael aros yn eu cymunedau.

Er bod effaith ddynol yn cael ei lleihau yn ardaloedd craidd di-ddofi, gall pobl dal i ymgysylltu drwy, er enghraifft, mentrau sy'n seiliedig ar natur, neu drwy gael profiadau sy’n gysylltiedig â bywyd gwyllt. Yn yr ardaloedd byffer o’u cwmpas mae cynaeafu yn gynaliadwy yn darparu dewisiadau amgen cynhyrchiol. Mae’r cynaeafau’n cynnwys pren, anifeiliaid (drwy hela a physgota) a phlanhigion (megis aeron, cnau ac ati).

Gellir di-ddofi helpu pobl i brofi rhyfeddod a chyfaredd natur gwyllt. Gall bod mewn mannau gwyllt fod yn fuddiol o ran iechyd a lles, a darparu ystod o fanteision cymdeithasol ar gyfer datblygu pobl ifainc, pobl ifanc sydd mewn perygl neu ddatrys gwrthdaro.

2. Mae prosesau naturiol yn penderfynu canlyniadau

RMae di-ddofi’n ceisio adfer prosesau naturiol – er enghraifft, afonydd yn llifo’n rhydd, pori’n naturiol, olyniaeth cynefinoedd ac ysglyfaethu. Nid cyrraedd man gwyn a ddiffinnir gan ddynolryw na chyrraedd cyflwr terfynol yw’r nod. Byd natur sy’n arwain

Mae'r dull o arwain naturiol hwn, yn ceisio ategu, yn hytrach na disodli’r dulliau cyfredol o gadwraeth sy’n seiliedig ar gynnyrch.

Yr unig le sy angen rheolaeth yw ardaloedd craidd lle mae’r prosesau naturiol yn ar goll. Gall hyn gynnwys mesurau cefnogol i gychwyn prosesau naturiol, neu helpu i ailgyflwyno rhywogaethau bywyd gwyllt mewn niferoedd sy’n fwy naturiol iddynt.

Mae’n bosib y bydd ailgyflwyno rhywogaethau coll yn rhan angenrheidiol o ddi-ddofi, lle mae eisiau cyflawni'r ystod lawn o brosesau naturiol ac ecosystemau iach. Bydd unrhyw ail gyflwyniad posib yn ystyried ystod hanesyddol naturiol y rhywogaethau hynny, a chytunir arnynt mewn ymgynghoriad â’r cymunedau a’r tirfeddianwyr bob amser.

3. WGweithio ar raddfa byd natur

Mae di-ddofi yn gofyn am weithio ar raddfa sy’n ddigonol i ganiatáu i natur i sbarduno newid, adfer prosesau naturiol a chreu unedau ecolegol cydlynol.

images/rewilding-principles/illo_leaf2.jpg

Bydd y maint yn amrywio yn ôl yr amgylchiadau a’r cyfleoedd lleol. Yn Ucheldiroedd yr Alban, er enghraifft, gall y raddfa hon fod yn fwy na 50,000 hectar (ha). Tra yng Nghymru a Lloegr y posibilrwydd yw 10,000 hectar neu fwy.

Gall yr ardaloedd di-ddofi gynnwys parth craidd, lle mae’r ffocws ar alluogi’r swyddogaeth lawnaf o brosesau naturiol, yn ogystal â pharthau byffer, lle caniateir rhai mathau o weithgarwch cynhyrchiol - er enghraifft coedwigaeth gynaliadwy.

4. Sicrheir manteision tymor hir

Mae di-ddofi’n gyfle i adael etifeddiaeth gadarnhaol i genedlaethau'r dyfodol. Dylid sicrhau manteision tymor hir, parhaus ardaloedd di-ddofi.

Mae di-ddofi’n gweithredu ar raddfa sy’n fwy nag unrhyw ddaliad tir unigol. Felly, er mwyn sicrhau'r manteision hyn, mae gofyn am gydweithio effeithiol rhwng llawer o berchnogion a chymunedau mewn ffordd sy'n fuddiol i bawb.